ABD-İran barışı Ortadoğu'yu yeniden şekillendirirken Türkiye, Rusya ve enerji dengelerinde yeni dönem!

ABD-İran barışı Ortadoğu'yu yeniden şekillendirirken Türkiye, Rusya ve enerji dengelerinde yeni dönem! Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, ABD ile İran arasında barış anlaşmasına varıldığını duyurarak, Her iki tarafın da Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump da İran ile varılan anlaşmanın tamamlandığını anlaşmanın imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılacağını, ABD Donanması tarafından uygulanan ablukanın kaldırılacağını ve bölgede mayın temizleme çalışmalarına başlanacağını belirtti. Açıklamalar, İran ile ABD arasında yalnızca bir ateşkes değil, bölgesel güvenlik dengelerini etkileyebilecek kapsamlı bir normalleşme sürecinin başlatıldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi. Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan'ın da arabuluculuk desteği verdiği anlaşmanın resmî imza töreni 19 Haziran'da İsviçre'de yapılacak. 14 Maddelik mutabakat taslağı… İran'ın yarı resmî haber ajansı Mehr tarafından yayımlanan ve henüz Washington ile Tahran tarafından resmen doğrulanmayan 14 maddelik mutabakat taslağına göre; Lübnan dahil tüm cephelerde kalıcı ateşkes ilan edilmesi, ABD'nin İran'ın iç işlerine karışmama taahhüdünde bulunması, İran'a yönelik deniz ablukasının kaldırılması, ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, İran için en az 300 milyar dolarlık yeniden inşa ve yatırım programı hazırlanması, İran petrolü üzerindeki yaptırımların kaldırılması, İran'ın nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi ve ABD'nin yeni yaptırımlar uygulamama sözü vermesi öngörülüyor. Ayrıca İran'ın dondurulmuş fonlarının bir bölümünün serbest bırakılması ve nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanması da taslakta yer alıyor. Mutabakatın stratejik anlamı… Bu maddeler incelendiğinde, ortaya çıkan tablo klasik bir ateşkesten çok daha geniş kapsamlı bir jeopolitik uzlaşmayı işaret ediyor. Özellikle ABD'nin İran İslam Cumhuriyeti'nin iç yapısını hedef almama ve yeni yaptırımlardan kaçınma taahhüdü karşılığında İran'ın nükleer silah üretmeyeceğini garanti etmesi, tarafların uzun yıllardır süren çatışmacı ilişki modelini değiştirmeyi hedefleyen bir çerçeveye işaret ediyor. Bu yönüyle taslak, 2015 tarihli İran nükleer anlaşmasından daha geniş kapsamlı bir siyasi ve güvenlik mutabakatı niteliği taşıyor. Irak'ta muhtemel etkiler… Irak'ta ise durum farklıdır. İran'a yakın Şii milis gruplar, ABD'nin bölgedeki askerî varlığı, İran-İsrail rekabetinin Irak sahasına yansımaları ve PKK'nın kuzey Irak'taki varlığı hâlen güvenlik denkleminde önemli yer tutmaktadır. Bu nedenle ABD-İran arasında gerçek bir uzlaşma sağlanması halinde etkilerin en belirgin şekilde hissedileceği ülke büyük ihtimalle Irak olacaktır. Tarihî bir bölgesel uzlaşma mı? Taslak metindeki "Lübnan dahil tüm cephelerde ateşkes" ifadesinin ağırlık merkezinin Suriye'den ziyade Lübnan, Irak, Körfez ve Kızıldeniz hattı olduğu değerlendirilebilir. Eğer Mehr'in yayımladığı maddeler doğruysa ve taraflar tarafından resmen kabul edilirse, bu anlaşma yalnızca İran'ın nükleer programını değil, Ortadoğu'daki güç dengelerini, enerji piyasalarını, yaptırım rejimlerini ve bölgesel güvenlik mimarisini yeniden şekillendirebilecek ölçekte tarihî bir uzlaşma niteliği taşıyacaktır. Ancak taslağın bazı maddeleri -özellikle 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonu, ABD askerlerinin çekilmesi ve Hürmüz Boğazı'nın İran'ın düzenlemeleri çerçevesinde açılması gibi hükümler- oldukça iddialı olduğundan, nihai imza metninin ve tarafların resmî açıklamalarının görülmesi büyük önem taşımaktadır. Küresel ve Bölgesel Dengelerin Dönüşümü: ABD-İran anlaşmasının Türkiye'nin çıkarları, Rusya ilişkileri ve enerji jeopolitiği üzerindeki etkileri… Haziran 2026'da ABD ve İran arasında varılan ve 19 Haziran 2026'da resmi olarak imzalanacağı duyurulan barış anlaşması, Orta Doğu dengelerini kökten değiştirirken Türkiye için hem jeopolitik fırsatları hem de yeni riskleri beraberinde getirmektedir. 2025 ve 2026 yıllarında yaşanan askeri çatışmalar, nükleer tesislere yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı'ndaki abluka döneminin ardından gelen bu uzlaşı, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni bir mülteci krizi ya da devletleşme zafiyeti riskini ortadan kaldırmıştır. Cumhurbaşkanı Erdoğan yaptığı açıklamada anlaşmadan duyulan memnuniyeti dile getirmiş ve sabotajlara karşı dikkatli olunması çağrısında bulunmuştur. Bir soru; İran'ın uluslararası sisteme yeniden entegre olması ve üzerindeki ekonomik kısıtlamaların kalkması, Tahran’ın Irak ve Suriye gibi ortak nüfuz alanlarında Türkiye karşısında daha güçlü bir diplomatik ve ekonomik rakip olarak geri dönmesine yol açabilir mi? ​ABD-İran anlaşması, Ankara-Moskova hattındaki hassas dengeleri de doğrudan etkilemektedir. Rusya, Ukrayna savaşı sonrası uğradığı izolasyonu Türkiye üzerinden gaz merkezi kurarak ve alternatif pazarlara açılarak aşmaya çalışıyordu. İran gazı ve petrolünün küresel pazara serbestçe çıkması, Avrupa ve Batı için Rus enerjisine olan bağımlılığı azaltacak bir alternatif yaratacak, bu durum Türkiye'nin Rusya karşısındaki elini güçlendirirken iki ülkenin enerji ortaklığındaki asimetriyi Türkiye lehine esnetebilecektir. Ayrıca Rusya ve İran, Suriye başta olmak üzere pek çok bölgesel dosyada ABD karşıtı bir blok oluşturuyordu. İran'ın nükleer programını tasfiye etmeyi kabul ederek Batı ile ekonomik yeniden yapılanma sürecine girmesi, Moskova'nın bölgedeki en önemli müttefiklerinden birinin konumunu değiştirecektir. Türkiye, Rusya ile ilişkilerini bozmadan, Batı ile rasyonalize olan yeni bir Orta Doğu mimarisinde kendisini merkezi dengeleyici olarak konumlandırma fırsatı yakalayabilir. ​Anlaşmanın en somut yansımaları enerji jeopolitiğinde görülmektedir. Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden trafiğe açması küresel enerji arzunu rahatlatırken, dünyada en fazla doğalgaz rezervine sahip ülkelerden biri olan İran'ın kaynaklarının küresel pazarlara, özellikle de Avrupa'ya ulaştırılması ihtiyacı doğacaktır. Bu kaynakların Batı'ya taşınmasında en güvenli, maliyetsiz ve doğal rota Türkiye'dir. Türkiye, mevcut TANAP ve diğer boru hattı altyapılarını genişleterek Doğu-Batı enerji koridorundaki vazgeçilmez konumunu pekiştirebilir. Türkiye, geçmişte yaptırımlar nedeniyle İran'dan enerji ithalatında ciddi kısıtlamalar ve ödeme krizleri yaşamıştı. Yaptırımların kalkmasıyla Türkiye, sınır komşusundan doğrudan, daha istikrarlı ve muhtemelen daha ucuz doğalgaz ve petrol tedarik edebilecektir. Bu durum, Türkiye'nin iç enerji maliyetlerini düşürürken tek bir ülkeye olan bağımlılığını da dengeleyecektir. Anlaşmanın küresel ve bölgesel çaptaki olası etkilerine bakılırsa Şah İsmail'in torunları, Türkiye için savaşmış. Firdevsi; İran’ın kuzeydoğusunda yer alan Horasan Rezevi eyaletinin merkezi Meşhed şehri yakınlarındaki tarihi Tus şehrindeki mezarından kalksın; Şehnâme/ Şahnâme’sini yeniden yazsın. Çünkü bu savaş ile İran, Turan olmuştur. . Ömür Çelikdönmez, dikGAZETE.com омюр челикдёнмез, Дикгазете Seçilmiş Kaynakça https://www.jpost.com/international/article-899402 https://www.bbc.com/turkce/articles/cwyejxnvww1o https://www.rudaw.net/turkish/categories/world/1277947 https://www.brookings.edu/articles/turkeys-post-american-hesitation/ https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-special-report-june-13-2026/ https://apnews.com/article/stocks-markets-iran-trump-oil-musk-f2ee51f1b0686688b3e50068b4b71d70 https://www.themoscowtimes.com/2026/06/14/putin-zelensky-discuss-ukraine-iran-wars-with-trump-a93010 https://www.pbs.org/newshour/world/deal-is-reached-to-end-iran-war-and-trump-orders-stop-to-us-naval-blockade https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-reach-peace-deal-signing-set-friday-pakistan-says-2026-06-14/ https://www.chathamhouse.org/2026/06/iran-war-reshapes-middle-east-turkeys-regional-role-looks-set-expand https://tr.euronews.com/business/2026/05/26/abd-iran-gorusmeleri-tikaninca-petrol-100-dolarda-dengelendi-piyasalar-dalgali-kaldi https://tr.investing.com/news/commodities-news/petrol-fiyatlar-abdiran-muzakereleri-ile-dustu-hurmuz-anlasmas-odakta-3921082 https://m.economictimes.com/markets/stocks/news/asian-paints-hpcl-mrf-other-crude-sensitive-stocks-in-focus-as-oil-prices-drop-6-after-iran-us-peace-deal-framework/articleshow/131732981.cms