Kemerboğazı Köprüsü'nün Tarihi Kaynakları

Kemerboğazı Köprüsü (tarihi adıyla Yenice Köyü Köprüsü veya Kemer Köprüsü), Anadolu'nun tarihi coğrafyasında, antik yolların ve Doğu Roma-Selçuklu güç mücadelelerinin merkezinde yer alan stratejik bir yapıdır.{C} Köprü ve bağlı olduğu Kemer Boğazı (Firigos / Phrygia Boğazı) geçidi, Orta Çağ ve Osmanlı dönemine ait birinci elden kaynaklarda ile yakın dönem tarihi-coğrafya araştırmalarında geniş bir yer tutmaktadır. Kemerboğazı Köprüsü ve geçidinin yer aldığı temel tarihi kaynaklar, haritalar ve arşiv belgeleri şunlardır: 1. Orta Çağ ve Bizans / Haçlı Kaynakları (12. Yüzyıl) 1176 yılındaki Miryokefalon Muharebesi ve Selçuklu-Bizans sınır ilişkilerini aktaran dönemin çağdaş kroniklerinde geçit, köprü ve nehir yatağı anlatımları mevcuttur: Niketas Khoniates – Historia: Bizans ordusunun Sublaion ve Uluborlu hattından geçerek dar boğaza (Tzybritzi / Tzibritze) girmeden önce ve geçit boyunca ilerlediği güzergâhı, nehir yatağını ve köprü geçişlerini detaylandırır. Yoannis Kinnamos – Epitome (Tarih): İmparator Manuel Komnenos'un Menderes/Eğirdir-Hoyran havzasındaki ordugahlarını ve geçidin girişini betimleyen ana Bizans kaynaklarındandır. Süryani Mihail Kroniği (Chronique de Michel le Syrien): 12. yüzyılın sonlarında kaleme alınan eser, Selçuklu askerlerinin bölgedeki geçitler ile köprü başlarındaki tutumlarını ve coğrafi yapıyı doğrular. 2. Osmanlı Dönemi Arşiv Belgeleri ve Vakfiyeler Osmanlı döneminde köprü, İstanbul-Konya-Suriye güzergâhında veya bölgesel geçişlerde bir "derbent" (geçit güvenlik noktası) ve ulaşım aksı olarak kaydedilmiştir: Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) Belgeleri: Yenice Derbendi ve Yenice Köyü Köprüsü Kayıtları: Osmanlı arşivlerinde Kemer Boğazı'nın güvenliği, köprünün tamiri ve geçit vergilerine dair Yenice Derbendi ve Firigos Boğazı kayıtları yer almaktadır. Tapu Tahrir ve Evkaf Defterleri: Hamit Sancağı'na (Isparta/Eğirdir/Yalvaç bölgesi) ait vakıf ve derbent tahrirlerinde, köprü civarındaki yerleşimlerin ve geçit emniyetini sağlayan derbentçilerin görev ve yükümlülükleri kayıt altındadır. 3. Tarihi Coğrafya ve Haritacılık Kaynakları (16.–17. Yüzyıl) Pîrî Reis – Kitâb-ı Bahriye ve Coğrafya Haritaları: Göller Bölgesi, su yolları ve karayolu bağlantılarının çizildiği eski Osmanlı haritalarında boğaz ve köprü geçişleri sembolize edilmiştir. Kâtip Çelebi – Cihannümâ: Anadolu'nun karayolları, menzil noktaları ve geçitlerini anlatırken Firigos/Kemer Boğazı ile nehir üzerindeki geçiş noktalarına değinir. 4. Yakın Dönem Tarihi Coğrafya ve Araştırma Eserleri (19.–21. Yüzyıl) Modern dönemde köprü ve geçidin Miryokefalon Savaşı'ndaki yerini tespit etmek amacıyla yapılan bilimsel çalışmalarda bu kaynaklar genişçe analiz edilmiştir:   Mehmet Ali ÇELİK ISPARTA 1176 MİRYOKEFALON ZAFER DERNEĞİ BAŞKANI W. M. Ramsay – Anadolu'nun Tarihi Coğrafyası (The Historical Geography of Asia Minor): Hamitoğulları ve Doğu Roma yollarını incelerken Uluborlu, Afşar, Yenice ve Kemer Boğazı hattındaki antik taş köprü ile yol ağlarını ele alır. Tarihi Coğrafya ve Miryokefalon Araştırmaları (Ramazan Topraklı vb.):Kemerboğazı Köprüsü'nün (Yenice Köyü Köprüsü) tarihi yollar üzerindeki konumunu, Menderes/Kuma Çayı su seviyesi değişimlerini ve 1176 savaşı ile doğrudan ilişkisini belgeleyen saha araştırmaları ve yayınlar.